Dexando a un llau a les denomaes naciones celtes, n'esta ocasión voi falar d'un nacionalismu tal vez poco conocíu n'Asturies, el nacionalismu sardu.

Cerdeña (Sardigna o Sardinna, en sardu) ye una islla asitiada nel cientro del mar mediterráneo occidental, ente Córcega al norte, Italia al esti, Túnez al sur, y les islles Baleares al oeste.

Hestoria:
La hestoria de Cerdeña vien de vieyo yá que se tienen dataos vestixos humanos del 150.000 e.C.

Na Prehestoria los habitantes de Cerdeña afincaronse y comercializaron obsidiana, y esti comerciu fizo que tomaren contautu cola mayor parte de los pueblos mediterráneos.

De magar el sieglu 1000 e.C., marineros fenicios afitaron varios puertos na costa sarda. Nel añu 509 e.C., la guerra españó ente los nativos y los fenicios. Los colonos pidieron aida a Cartago, y la islla sarda entró a formar parte del Imperiu Cartaxinés. Nel 238 e.C., depues de ser derrotada pola República Romana demientres la Primera Guerra Púnica, Cartago cedió Cerdeña a Roma.

De 456 a 534, Cerdeña formó parte del pequeño imperiu de los Vándalos nel Norte d'África, fasta ser reconquistada por Xustiniano, emperador bizantín.

Entamando'l sieglu VIII, los árabes y bereberes ficieron varios ataques a la islla. Especialmente depues de la conquista de Sicilia en 832, los bizantinos yeren incapaces de defender efeutivamente'l so territoriu mas alloñáu, y el gobernador local asumió una autoridá independente. Pa una meyor defensa, dixebró a la islla en cuatro fasteres Giudicati, Gallura, Logudoro, Arborea y Caralis. Nel añu 900, eses fasteres se ficieron monarquíes constitucionales independentes y varies vegaes, cayeron nel poder de Xénova o de Pisa. Nel 1323, el Reinu d'Aragón emprimó una campaña pa conquistar Cerdeña; Arborea resistió y, per un tiempu, cásique gobernó la totalidá de la islla, pero la so última gobernadora, Eleonora di Arborea foi derrotada polos aragoneses. Los nativos d'Alghero (S'Alighera en Sardu, L'Alguer en Catalán) foron espulsaos y la ciudá foi repoblada polos invasores catalanes, poro, nesa fastera anguaño se sigue (mui reducidamente) falando catalán.

Yá nel añu 1720, Cerdeña se convirtió nun reinu independente baxo la Casa de Saboya, los gobernadores de Piamonte, pero cola Reunificación d'Italia, en 1860, el reinu Sardu pasó a ser d'Italia.

Llingua

Les llingües más falaes en Cerdeña son l'Italianu y el Sardu. El Sardu (tamién nomáu sardu en llingua sarda) ye una llingua neollatina falada por unes 200.000 persones na islla y que dende l'añu 1997 ta reconocida como la segunda llingua oficial de Cerdeña. Ta constituyida por un conxuntu de variantes dialeutales y ye considerada como la más conservadora de les llingües que remanecen del Llatín. Nes rexones norteñes de Gallura y Sassari esiste una llingua que ye una variante del Corsu na islla de San Pietro y n'Alguer (Alghero) se fala Catalán medieval (arcaicu) nomáu Catalán d'Alguer.

Nacionalismu
Por mor de la perda del reinu y les midides centralistes qu'ello supunxo les élites inteleutuales entamaron la construcción y fechura del sentimientu nacional sardu, qu'ente los años 1820 y 1860 tuvo favorecíu pol federalismu.

Anguaño esti movimientu sigue siendo bastante minoritariu y ta representáu principalmente por dos partíos que nun pasen del 1'5% de los votos; Indipendèntzia Repùbrica de Sardigna (fundáu en 2002 y con 1'1% de los votos nes elleiciones de 2006) y Sardigna Natzione (con un 1% de los votos).

El video que vos apurro a continuación ye d'Indipendèntzia Repùbrica de Sardigna y perdón por nun ponevos más información d'esti nacionalismu pero ye que ye mui abegosu atopar la so hestoria seya na llingua que seya.

----------------------------------
Pa ver l'artículu anterior d'internacionalismu ver:
Escocia.

Etiquetas: Internacionalismu

Continuo la seición d'internacionalismu con otra nación celta, Escocia (Alba).

Escocia ye'l más septentrional de los cuatro "países constituyentes" qu'anguaño formen el Reinu Xuníu. Forma parte, xunto con Inglaterra y Gales, de Gran Bretaña, dientro de la qu'abarca un terciu de la so superficie total.

Hestoria:
Los primeros datos hestóricos acerca d'Escocia foron tresmitíos al traviés de los hestoriadores romanos. El pueblu que daquella taba afincáu na rexón escocesa yeren los Pictos. El nome, dau polos romanos, se creye que ye debíu a qu'éstos teníen el vezu de pintase'l cuerpu. Amás, los romanos nomaron Caledonia ('Tierra de Caledonios') a Escocia, pola pergrande viesca de pinos caledonios que s'estendía de norte a sur y d'esti a oeste per tol país.

Los escotos yeran un pueblu d'orixe irlandés que se treslladó al oeste d'Escocia. Adulces, foron tomando forma dos reinos, el del oeste d'Escocia (Scotland) y el reinu picto del esti (Alba). En malpenes unos años los pictos desapaecieron absorbíos cultural y llingüísticamente polos scots que yeren cristianos y conocíen la escritura.

D'esta mena quedó afitada la rexón al norte de la Britania romana como Escocia o tierra de scots".

Llingua:
La llingua llariega d'Escocia yera'l gaélicu. Tres el dominiu inglés el sur d'Escocia pasó a ser anglofalante demientres qu'a lo llargu de los sieglos XVIII y XIX se foi imponiendo a les rexones norteñes (conocíes col nome de "Highlands", "Tierres Altes") les costumes del sur y tamién el so idioma, l'inglés. El gaélicu foi marxináu demientres sieglos y anguaño se ta recuperando en delles rexones del norte y l'oeste d'Escocia.

Nacionalismu:
Dende mediaos del sieglo XIX apaeció un movimientu pol autogobiernu que buscaba la devolución del control sobre los asuntos escoceses a Escocia, pero l'apoyu a la independencia nun llegará fasta los años venti del sieglu XX.

La Lliga Nacional Escocesa (Scots National League), formada en 1921, foi un grupu nun entamu afincáu en Londres que lluchaba pola independencia de Escocia, altamente influyenciáu pol Sinn Féin irlandés. Creyó'l periódicu Scots Independent en 1926 y en 1928 colaboraron cola Asociación Nacionalista Escocesa de la Universidá de Glasgow (Glasgow University Scottish Nationalist Association) a creyar el Partíu Nacional d'Escocia (National Party of Scotland), favoratible a un estáu independiente escocés.

Andechen col Partíu Escocés (Scottish Party), una organización autonomista formada en 1932 por antiguos miembros del Partíu Conservador, y en 1934 xunieronse pa formar el Partíu Nacional Escocés (Scottish National Party), qu'aunque al entamu yera autonomista, depués pasó a sofitar la independencia. Algamaron el so primer diputáu en 1945, anque lu perdieron nes xenerales trés meses depués.

El Partíu Nacionalista Escocés tuvo un notable éxitu elleutoral na década de 1960, y cuando s'alcontró petróleo nel Mar del Norte en 1970, pudo contrarrestar les llercies acerca de la viabilidá económica d'una posible independencia col llema "Ye petróleo d'Escocia".

Nes elleiciones xenerales del Reinu Xuníu de febreru de 1974, los votantes escoceses escoyeron siete miembros del Partíu Nacionalista Escocés, qu'aumentaron a once nes elleiciones d'ochobre de 1974. Esto dio poder al movimientu independentista con propuestes más avanzaes na Cámara de los Comunes onde'l Partíu Llaborista que formó un gobiernu minoritariu col sofitu del Partíu Lliberal.

Los llaboristes ficieron propuestes pa un Parllamentu Escocés como una asamblea escocesa semiautónoma con poderes pa remanar dellos aspeutos de política interna. El parllamentu decidió facer un referéndum, requiriendo un 40% o más del elleutoráu al favor en vez de requerir una simple mayoría de los votos nel referéndum. Fechu'l referéndum, un 33% votó al favor y un 31% a la escontra, con una abstención del 36%, polo que la propuesta nun vio la lluz. Los progresos del independentismu vieronse aparaos cuando'l Partíu Nacional Escocés sofitó una moción de censura escontra'l gobiernu y forció unes elleiciones xenerales en 1979 que dieron la victoria a la gran alversaria de la independencia, Margaret Thatcher.

Anguaño les encuestes espeyen que'l 51% de los escoses ta al favor de la independencia y que dende'l Reinu Xuníu tampoco se vería con malos güeyos una dixebra.

Apurrovos equí un video del Partíu Nacionalista Escoces dafechu n'inglés porque paez que nun-y dan muncha importancia a la so llingua llariega.

---------------------------------
Pa ver l'artículu anterior d'internacionalismu:
Islla de Mann.

Etiquetas: Internacionalismu

El Día Internacional de la Llingua Matenra, foi proclamáu pola Conferencia Xeneral de la UNESCO en payares de 1999. Añalmente, dende febreru de 2000, esta data ye güeyada col envís d'esparder el multillingüismu y la diversidá cultural.

Les llingües son l'instrumentu de mayor algame pa la preservación y el desendolcu del nuesu padremoñu cultural tanxible ya intanxible. Toa aniciativa pa encamentar al espardimientu de les llingües matenres servirá non sólu p'alendar la bayura llingüística y la educación multillingüe, sinón tamién pa creyar mayor concencia sobre les tradiciones llingüístiques y culturales del mundu ya inspirar a la solidariedá sofitada nel altendimientu, la tolerancia y el diálogu.

El Día Internacional de la Llingua Matenra nel añu 2006 tará dedicáu al tema de los llinguaxes y el ciberespaciu.

La fecha fai alcordanza de la muerte nel añu 1952 d'un grupu d'estudiantes en defensa del bangla, llingua de los bengalíes que daquella yera illegal nel Pakistán. L'Atles de Llingües Minorizaes de la UNESCO conseña que más de la metada de les seis mil llingües del mundu, ente elles l'asturianu, tán en peligru d'estinción.

La UNESCO inxertó al asturianu ente les llingües en peligru de desaniciu nelañu 2.002, alvirtiendo que l'idioma desapaez, ente otres causes, por culpa de que les xeneraciones más nueves nun reciben la escolarización apropiao, xenerando una resquiebra xeneracional que puede resultar definitiva. La UNESCO tamién remembra que less llingües nun desapaecen namás porque nun se tomen les midíes de conservación apropiaes, sinón tamién porque tengan que convivir con idiomes agresivos, como-y pasa a l'asturianu na so desigual competencia col castellán.

Pa que nun muerra...¡L'ASTURIANU LLINGUA OFICIAL!

Tornáu de la páxina de la ONU http://www.un.org/depts/dhl/spanish/language/index.html
Estrayíu un cachín d'Asturies.com http://www.asturies.com/noticia.php?cod=27275

Etiquetas: Llingua

Emprimo asina una seición del mio blog pa da-y un poco de conteníu. N'ella fadré un repasu de los movimientos nacionalistes de tol mundu entamando polos que tenemos más cerca, los d'Europa. Güei ye'l turnu de la Islla de Mann, una de les 8 naciones celtes xunto a Bretaña (Breithz), Cornualles (Kernow), Escocia (Alba), Gales (Cymru), Irlanda (Éire), Galicia (Galiza) y Asturies.

La Islla de Mann (Ellan Vannin en llingua manesa), ta asitiada na Mar d'Irlanda ente Inglaterra, Escocia, Gales, ya Irlanda, ye una Dependencia de la Corona Británica, pero en términos formales, nun pertenez al Reinu Xuníu nin a la Xunión Europea.

Hestoria:
La Islla foi un puestu avanzáu del reinu viquingu dende alredor del añu 900 dempués de Cristu y parte del Reinu Noruegu de les Hébrides fasta'l sieglu XIII, momentu nel que pasó ser alministrada pola corona escocesa. Nel sieglu XIV foi tresferida al control inglés y a la Corona Británica en 1765.

Llingua
Anguaño una de les inquietúes de la islla ye la de resucitar el so idioma, que tuvo al puntu morrer. El caberu falante nativu orixinal qu'emplegaba'l dialeutu gaélicu de Mann morrió en 1974, pero los neños otra vuelta tán siendo criaos baxo l'idioma llariego (Gaelg).

La islla ta estrechamente venceyada a les llingües escoceses gaéliques ya irlandeses. Una espresión conocida de la islla de Man ye "Traa Dy Liooar", queriendo dicir "tiempu suficiente" y representa una vista estereotipada sobre l'actitú de vida de los sos habitantes.

Esta llingua tien una versión propia de Uiquipedia ode podeis atopar amueses testuales del idioma. [http://gv.wikipedia.org/wiki/Main_Page]

Nacionalismu:
Anguaño'l nacionalismu manés ta representáu pol partíu "Mec Vannin" encadarmáu en 1962, esti intenta revocar la dependencia británica de la corona y afitar un estáu soberanu dafechu, que sedría una república nomada.
Pretende con ello, más futuru pa Mann y protexer los sos intereses y tamién los drechos individuales y coleutivos de la so xente.

Dexovos equí un video editáu pol gobiernu manés, nel que podeis ver como ye la islla. Ye propaganda elleutoral pero nun alcontré nada meyor. (Nelli podeis ver un cachín de manés faláu)

Un saludu.

Etiquetas: Internacionalismu